Rzeka, lewy dopływ Wisły (dł. 42 km). Wypływa pod wsią Czarna na pn. od Pionek. Przepływa przez Pionki i Kozienice, wpadając do Wisły pod Świerżami Górnymi. Dawniej zwana była Kosieńcem, Kozielniczką, Hamernią, Zagożdżanką, Zagwożdżanką. Nazwa pochodzi od średniowiecznej osady młynarskiej – Zagożdżonu. Do lewych dopływów należą: Czarna, Pianka, Żurawnik i Brzeźniczka, a prawych: Mirenka (Mireń), Trupiń, Studzionek i Łacha. Brak jest zgodności co do tego, czy Zagożdżonka wpada do Łachy, czy Łacha do Zagożdżonki.
Jest niewątpliwie największą i najpiękniejszą rzeką Puszczy Kozienickiej. Od Pionek do Kociołek płynie przez las głęboką doliną o dość dużym spadku, tworząc przy tym niezliczoną ilość meandrów i starorzeczy. Ze stromych zboczy doliny wypływają liczne źródła (m.im. znane Królewskie Źródło), które sprawiaja, że na tym odcinku rzeka nie zamarza nawet podczas silnych mrozów. Dla ochrony najcenniejszych przyrodniczo partii lasów porastających dolinę, utworzono w 1980 r rezerwat leśny „Brzeźniczka”.
Już od średniowiecza Zagożdżonka wykorzystywana była jako źródło energii. Znajdowały się tu liczne młyny i tartaki napędzane wodą. Jeszcze w pierwszych latach powojennych pracowało na niej kilkanaście młynów. W planach króla Stanisława Augusta Poniatowskiego ta niezbyt duża rzeka odgrywała znaczną rolę. Energia spadku jej wód napędzała zakłady metalurgiczne w Kozienicach, tzw. Hamernię. Wtedy też zmieniono jej bieg, przekopując kanał do Kociołek do Kozienic (pierwotnie rzeka płyneła od Kociołek przez Śmietanki do Janikowa). Dziś pozostałością jej starego koryta jest zabagniona dolinka, ciągnąca się od młyna w Kociołkach do młyna w Śmietankach, poniżej którego płynie nią obecnie rzeczka Brzeźniczka. Po XVIII-wiecznej regulacji śródleśnego odcinka pozostało kilka grobli biegnących w poprzek doliny. Przez jedną z nich, zwaną „Kamienną Groblą”, rzeka tworzy swego rodzaju „przełom”. Od czasu wybudowania w Pionkach w 1924 r. Państwowej Wytwórni Prochu (po wojnie Zakłady Chemiczne, dziś Zakłady Tworzyw i Farb „Pronit”) była systematycznie zatruwana ściekami fabrycznymi. Obecnie, po wybudowaniu w Pionkach oczyszczalni ścieków, woda w rzece jest znacznie czyściejsza.
|
